Ένα από τα σημαντικότερα εθνικά μετερίζια είναι η γλώσσα μας. Μια γλώσσα που σήμερα κακοποιείται από πολλούς παρουσιαστές εκπομπών της τηλεόρασης, σεναριογράφους τηλεοπτικών σειρών, που προσβάλλουν την αισθητική μας, ενώ επίμονα προσπαθούν να μπολιάσουν την πλούσια γλώσσα μας με ξένες λέξεις.
Η γλώσσα μας υπήρξε θεμελιώδης παράγοντας για τη διατήρηση του ελληνισμού ανά τους αιώνες, ακόμα και στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Αυτή τη γλώσσα, την πιο πλούσια σε λεξιλόγιο σε όλο τον κόσμο, κάποιοι αγωνίζονται να μπασταρδέψουν , όπως το επιχειρούν και με την ιστορία μας.
Χαρακτηριστικό δείγμα της διαχρονικότητας της γλώσσας μας είναι ότι ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούμε παροιμιώδεις εκφράσεις που έχουν την προέλευση και καταγωγή τους από την αρχαιότητα. Αναφέρω μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές και συνήθεις.
# Άνθρακες ο θησαυρός
Η φράση χρησιμοποιείται όταν διαψεύδονται οι ελπίδες μας. Η παροιμία προήλθε από μια δοξασία των αρχαίων, σύμφωνα με την οποία καλά δαιμόνια αποκαλύπτουν σε ανθρώπους -την ώρα που κοιμούνται- το σημείο όπου υπάρχει κρυμμένος θησαυρός, που για να βρεθεί, αυτός που είδε το όνειρο πρέπει να ψάξει να τον βρει μόνος του χωρίς να αποκαλύψει το μυστικό σε κανένα, διότι αλλιώς θα βρει άνθρακες.
# Αναγκαίον κακόν
Η φράση βρίσκεται για πρώτη φορά σε στίχο του Μένανδρου (342-291 π.Χ.) που μιλάει για το γάμο και γράφει ότι: «Ο γάμος, εάν τις την αλήθειαν σκοπή, κακόν μεν εστίν, αλλά αναγκαίον κακόν».
# Βωμολόχος
Στην αρχαιότητα, όταν γίνονταν θυσίες, οι φτωχοί μαζεύονταν γύρω από τους βωμούς για να πάρουν μετά το τέλος των θυσιών, τα κομμάτια από το κρέας που απέμεινε. Όμως ήταν τόσοι πολλοί, που αρκετοί δεν προλάβαιναν να πάρουν μερίδιο. Αυτοί άρχιζαν να βρίζουν τους άλλους που πήραν. Έτσι, για τους υβριστές, βγήκε η λέξη «βωμολόχος» και η οποία παράγεται από το «βωμός» και «ελλοχεύω» ,δηλαδή παραμονεύω μπροστά στο βωμό.
# Δεν μύρισα τα νύχια μου
Οι ολυμπιονίκες στην αρχαιότητα έχαιραν μεγάλων τιμών. Πολλοί πήγαιναν σε διάφορα μαντεία για να μάθουν το νικητή. Οι μάντισσες βουτούσαν τότε τα νύχια τους σε ένα υγρό, καμωμένο από δαφνέλαιο, ύστερα τα έφερναν στη μύτη τους και εισπνέοντας έπεφταν σε ένα είδος καταληψίας και τότε έλεγαν το όνομα του νικητή. Έτσι έμεινε και η πιο πάνω φράση ,όταν μας ρωτούν για κάτι που δεν γνωρίζουμε.
# Πάτησες την πίτα
Ο τύραννος των Αθηνών Πεισίστρατος, για να δώσει λίγη διασκέδαση στους Αθηναίους, άρχισε να διοργανώνει τελετές με χορούς. Οι μητέρες μάθαιναν στα παιδιά τους να χορεύουν. Τους έδεναν τα μάτια και ύστερα τα έβαζαν να κάνουν κάποια βήματα ανάμεσα σε τρεις πίτες. Το παιδί που κατόρθωνε να τις περάσει χωρίς να τις πατήσει, τις έπαιρνε δικές του, αλλιώς έμενε νηστικό όλη τη μέρα.
# Ξεπέρασες τα εσκαμμένα
Φράση για όποιον ξεπερνά τα όρια, τα συνηθισμένα. Προήλθε από το άλμα του Πυθιονίκη Φαύλου, που σύμφωνα με την παράδοση, πέτυχε ένα τεράστιο άλμα που ξεπέρασε τη «σκαμμένη ζώνη» στο στάδιο.
# Ως ευ παρέστης
Φράση από την τραγωδία «Αίας» του Σοφοκλή. Ο Αίας από τη Σαλαμίνα, καλωσορίζει τη θεά Αθηνά, η οποία του έστειλε τη Νέμεση για να τον τιμωρήσει για την ασέβειά του προς τους θεούς. Η φράση αυτή αποτελεί πικρή και τραγική ειρωνεία.
# Δήλιο πρόβλημα
Φράση που χαρακτηρίζει τα δύσκολα προβλήματα, τα ανυπέρβλητα εμπόδια. Οι κάτοικοι της Δήλου υπέφεραν από λοιμό και ρώτησαν το μαντείο των Δελφών με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να απαλλαγούν από αυτόν. Το μαντείο βρέθηκε σε δύσκολη θέση και έδωσε χρησμό, ότι για να απαλλαγούν, θα έπρεπε πρώτα να κατασκευάσουν βωμό , σε σχήμα κύβου, διπλασίου όγκου από το βωμό του Απόλλωνα, που επίσης ήταν κύβος. Το πρόβλημα, με κανόνα και διαβήτη, ήταν και είναι άλυτο.
# Από κακό κόρακα, κακό αυγό
Στις Συρακούσες, στα μέσα του 5ου π.χ. αιώνα, ζούσε και δίδασκε ο Έλληνας ρήτορας Κόραξ, που πληρώνονταν τα δίδακτρα από τους μαθητές του, τότε μόνο, αν θα κέρδιζαν την πρώτη τους δίκη. Ο μαθητής του Τισίας, αρνήθηκε να τον πληρώσει και ο Κόρακας τον μήνυσε. Αγορεύοντας στο δικαστήριο ο Κόρακας είπε: «Εάν ο Τισίας χάσει τη δίκη, πρέπει να με πληρώσει. Εάν την κερδίσει, πρέπει πάλι να με πληρώσει, διότι αυτό θα σημαίνει ότι έγινε καλός ρήτορας και κέρδισε την πρώτη δίκη». Ο Τισίας είπε: «Αν χάσω τη δίκη, δεν του οφείλω τίποτα, διότι δεν έγινα καλός ρήτορας, αν όμως κερδίσω, δεν του χρωστάω τίποτα». Τότε οι δικαστές διαπίστωσαν ότι: «εκ κακού κόρακος, κακόν ωόν».
# Χαμαιτυπεία
Στην αρχαία Κόρινθο οι εταίρες ήταν πολλές, και μερικές διάσημες. Πολλές, στολισμένες με χρυσές ζώνες για να ξεχωρίζουν από τις άλλες γυναίκες, φορούσαν ειδικά σανδάλια που στις σόλες τους είχαν χαραγμένες δυο λέξεις, έτσι που όταν πατούσαν στη μαλακή γη των χωμάτινων δρόμων της εποχής, αποτυπώνονταν ανάγλυφα η φράση: «Ακολούθησέ με». Οι θαυμαστές ακολουθούσαν τις εταίρες σε κάτι μικρά σπιτάκια. Αυτά ήταν τα «χαμαιτυπεία» που πήραν το όνομά τους από την διαφημιστική επινόηση των εταίρων. Και η ρίζα της λέξης προέρχεται από το χαμαί = χάμω και τύπη = τύπωμα.
Υπάρχουν και υπέροχοι διάλογοι που αναφέρονται σε διάφορα περιστατικά κατά την αρχαιότητα, που εκτός από σοφία, εμπεριέχουν και λεπτή ειρωνεία.
# Όταν ο βασιλιάς της Σπάρτης Αγησίλαος, που ντυνόταν υπερβολικά απλά, πήγε κάποτε στην Αίγυπτο και πήγαν να τον προϋπαντήσουν οι ηγεμόνες της, τον είδαν και είπαν «Ωδινεν όρος, Ζεύς δ’ εφοβείτο, το δ’ έτεκεν μυν», δηλαδή «ήρθαν οι πόνοι του τοκετού στο βουνό και ο Δίας άρχισε να φοβάται, αλλά εκείνο γέννησε ένα ποντίκι».
Ο Αγησίλαος όταν ήταν μικρός, βρέθηκε σε ένα παιδικό χορό. Ο αρχηγός του χορού τον έβαλε να καθίσει σε ένα ασήμαντο μέρος. Εκείνος δεν έφερε αντίρρηση, αν και ήταν ο μελλοντικός βασιλιάς και είπε: «Δεν είναι οι θέσεις που τιμούν τους άνδρες, παρά οι άνδρες τις θέσεις».
(Ασφαλώς οι περισσότεροι των πολιτικών μας σήμερα έχουν άλλη άποψη επ’ αυτού.)
# Ο Αριστοτέλης έλεγε: «Οι ρίζες της παιδείας είναι πικρές, αλλά οι καρποί της είναι γλυκύτατοι».
Μια μέρα κάποιοι φίλοι του Αριστοτέλη του είπαν πως κάποιος τον έβριζε χυδαία. Ο Αριστοτέλης του είπε: «Όταν δεν είμαι μπροστά, του επιτρέπω όχι μόνο να με βρίζει, αλλά και να με μαστιγώνει.»
# Οι κόθορνοι, τα παπούτσια των τραγικών υποκριτών, ήταν φτιαγμένα με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπαίνουν και στα δύο πόδια, ενώ τα συνηθισμένα πέδιλα ήταν καμωμένα, ένα για κάθε πόδι. Όταν ο Αισχίνης άλλαξε απότομα πολιτική και ενώ πρώτα ήταν εναντίον του Φιλίππου της Μακεδονίας, έγινε ξαφνικά φλογερός οπαδός του, ο Δημοσθένης είπε: «Αισχίνης ευμεταβολώτερος καθόρνου.» (δηλαδή προσαρμόζεται πιο εύκολα και από τον κόθορνο).
Οι ομοιότητες σύγχρονων πολιτικών μας με κοθόρνους είναι προφανείς.
# Ο Αγαθοκλής ο περιπατητικός έλεγε υπερηφανευόμενος ότι είναι ο μόνος και ο πρώτος από τους διαλεκτικούς. Ο Δημώναξ του είπε: « Αλλά αν, Αγαθοκλή, είσαι ο πρώτος, δεν είσαι μόνος. Εάν είσαι ο μόνος, δεν είσαι ο πρώτος.»
# Ρώτησαν το Θαλή «πώς θα μπορούσε κανείς να υποφέρει ευκολότερα την ατυχία» και εκείνος απάντησε: «αν έβλεπε τους εχθρούς του να παθαίνουν χειρότερα».
Όλη η φιλοσοφία του αθλητισμού διατυπώθηκε από τον Σόλωνα. Περπατώντας στην αρχαία Αθήνα μαζί με τον Σκύθη Ανάχαρσι, σε ερώτηση του δεύτερου γιατί τσακώνονται οι νέοι, μήπως τρελλάθηκαν; (αυτό βλέποντας τους νέους να παλεύουν στις παλαίστρες), ο Σόλων είπε: «εμείς δεν θεωρούμε ότι η πόλη είναι τα κτίρια και οι δρόμοι, αλλά οι πολίτες. Έτσι, όταν τα παιδιά γεννηθούν, αρχικά τα εμπιστευόμαστε στις μητέρες. Λίγο αργότερα, τα αναθέτουμε στους δασκάλους ώστε να γυμνάζονται. Έτσι, αυτοί που είναι προικισμένοι, να γίνουν άριστοι και αυτοί που είναι μέτριοι, να γίνουν καλύτεροι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου